AMSTERDAM - Al in 2007 sloeg de GGD in Brabant alarm over de Q-koorts. Het ministerie van Landbouw vond maatregelen niet nodig.
De Q van Q-koorts komt van het Engelse woord ‘query’, dat vraag betekent. De veroorzaker is inmiddels bekend (de bacterie Coxiella burnetii). Maar waarom de ziekte opeens zo hardnekkig in Nederland rondwaart, is nog steeds een vraag. Het is nog nooit vertoond in de wereld. ‘We weten het gewoon niet’, zegt RIVM-directeur Roel Coutinho herhaaldelijk.
De ziekte sloeg voor het eerst op enige schaal toe in het Brabantse dorp Herpen (2.500 inwoners, dichtbij Oss), in het voorjaar van 2007. Vele tientallen bewoners meldden zich bij hun huisarts met griep- en vermoeidheidsverschijnselen. In Herpen leidde de uitbraak tot grote onrust, daarbuiten niet of nauwelijks.
Volgens het RIVM werden in 2007 zo’n 190 ziektegevallen in Brabant gemeld. Vóór dat jaar kwam Q-koorts slechts af en toe voor in Nederland; gemiddeld 15 mensen per jaar liepen de ziekte op.
De GGD Hart voor Brabant was wel gealarmeerd. Hoofd infectieziektebestrijding Jos van de Sande besefte dat de bacterie zich door geiten- en mesttransporten over meer gebieden kon verspreiden. Hij sloeg alarm in Den Haag. Maar het ministerie van Landbouw vond het niet nodig ferme maatregelen te nemen. ‘Er is veel te lang met geiten en mest door het land gereden. Ja, zo verspreidt de bacterie zich wel’, zegt hij.
In 2008 nam Landbouw wel enkele maatregelen, zoals een meldingsplicht voor bedrijven met Qkoorts. Ook werd een begin gemaakt met het vaccineren van geitenbedrijven in Brabant. Maar toen had de ziekte zich al verspreid: 900 patiënten in 2008.
Begin dit jaar kondigde minister Verburg een verplichte vaccinatie af voor heel Brabant en enkele buurgebieden. Te laat, meent Van de Sande. De geboortegolf in de geitenstallen was net begonnen en zou onvermijdelijk leiden tot meer besmettingen onder mensen. Hij kreeg gelijk: dit jaar maakte de Q-koortsbacterie al 2.300 mensen ziek.
Ondanks noodkreten uit met name Brabant leek het alsof Den Haag niet de urgentie van de epidemie inzag. Commissaris van de koningin Maij-Weggen organiseerde in mei een soort crisisoverleg in Den Bosch, met vertegenwoordigers van de ministeries van Volksgezondheid en Landbouw. ‘De houding van het ministerie van Landbouw was terughoudend: we weten nog niks, we moeten het nog uitzoeken’, zei een aanwezige. ‘Terwijl de GGD en andere specialisten zeiden: we weten genoeg, we moeten ingrijpen.’
Begin deze maand adviseerde een commissie van deskundigen de besmette drachtige geiten af te maken. Woensdag bereikten Klink en Verburg eindelijk een akkoord over een drastische aanpak: de ruiming van duizenden geiten.
Bijna iedereen is het ermee eens dat het de hoogste tijd is voor rigoureuze maatregelen. Maar velen vragen zich ook af waarom de ministers zo lang hebben getalmd. Veel Brabantse bestuurders vinden dat ‘dit al een jaar eerder had moeten gebeuren’.
volkskrant |
